ഇന്ത്യയിലെ മികച്ച അപ്‌സ്ട്രീം, ഡൗൺസ്ട്രീം എണ്ണ കമ്പനികളെ അടുത്ത് അറിയാം

ഇന്ത്യയിലെ എട്ട് പ്രധാന വ്യവസായങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് എണ്ണ, വാതക വ്യവസായം. നമ്മുടെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ എല്ലാ സുപ്രധാന വിഭാഗങ്ങളിലും ഈ മേഖലാ കാര്യമായ സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നുണ്ട്.  ക്രൂഡ് ഓയിലിനും അതിന്റെ ഉൽപന്നങ്ങൾക്കുമുള്ള വിതരണ ശൃംഖലയിലെ അവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളെയും സ്ഥാനത്തെയും അടിസ്ഥാനമാക്കി എണ്ണ കമ്പനികളെ പ്രധാനമായും അപ്സ്ട്രീം, ഡൗൺസ്ട്രീം എന്നിങ്ങനെ രണ്ടായി തരംതിരിക്കാം. എണ്ണയുടെ പര്യവേക്ഷണം, ഉൽപാദനം, ശുദ്ധീകരണം, വിതരണം തുടങ്ങിയ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ചെയ്യുന്ന ഈ കമ്പനികൾ ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയിൽ നിർണ്ണായക പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ അപ്സ്ട്രീം, ഡൗൺസ്ട്രീം എണ്ണ കമ്പനികളെ പറ്റിയാണ് മാർക്കറ്റ്ഫീഡ് ഇന്ന് ചർച്ചചെയ്യുന്നത്. 

എന്താണ് അപ്സ്ട്രീം എണ്ണ കമ്പനികൾ ?

അസംസ്‌കൃത എണ്ണയും പ്രകൃതി വാതകവും കണ്ടെത്തുന്നതിനും ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നതിനും അപ്‌സ്ട്രീം സെഗ്‌മെന്റ് ഉത്തരവാദിയാകുന്നു. സാധ്യതയുള്ള എണ്ണപ്പാടങ്ങൾക്കായി തിരയുക, പര്യവേക്ഷണ കിണറുകൾ കുഴിക്കുക, അവയ്ക്ക് ഗണ്യമായ അളവിൽ എണ്ണ എത്തിക്കാൻ കഴിയുമോ എന്ന് പരിശോധിക്കുക എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടും. ഈ വിഭാഗത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന കമ്പനികൾ ക്രൂഡ് ഓയിലും പ്രകൃതിവാതകവും ഉപരിതലത്തിലേക്ക് വീണ്ടെടുക്കുന്നു. ഇത്തരം സ്ഥാപനങ്ങൾ എക്സ്പ്ലോറേഷൻ ആൻഡ് പ്രൊഡക്ഷൻ കമ്പനികൾ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവർ ആർ & ഡി പ്രവർത്തനങ്ങളെ വളരെയേറെ ആശ്രയിക്കുന്നു. E&P കമ്പനികളിലെ അംഗങ്ങളിൽ ഭൂഗർഭശാസ്ത്രജ്ഞർ, ശാസ്ത്രജ്ഞർ, എഞ്ചിനീയർമാർ, ഭൂകമ്പ വിദഗ്ധർ എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു

ആധുനിക എണ്ണ പര്യവേക്ഷണം ഇലക്ട്രോണിക് ഉപകരണങ്ങളും ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസും ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്ന ഭൂമിശാസ്ത്ര സർവേകളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. മെക്കാനിക്കൽ ഡ്രില്ലിംഗും ഫ്രാക്കിംഗ് ഉപകരണങ്ങളും കഴിഞ്ഞ ഏതാനും വർഷങ്ങളായി കൂടുതൽ വിപുലവും കാര്യക്ഷമവുമാണ്.

Oil & Natural Gas Corporation (ONGC)

ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC) ലിമിറ്റഡ് ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ക്രൂഡ് ഓയിലും പ്രകൃതി വാതകവും ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന കമ്പനിയാണ്.  പ്രാഥമികമായി എണ്ണ വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്നത് കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് കമ്പനിയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ. ഇന്ത്യയുടെ മൊത്തം അസംസ്‌കൃത എണ്ണ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ 71 ശതമാനവും ഒൻജിസിയാണ് നിറവേറ്റുന്നത്.

ഒഎൻജിസി ഏകദേശം 105 ഓയിൽ ഡ്രില്ലിംഗ് റിഗുകളും 74 വർക്ക്ഓവർ (പോർട്ടബിൾ) റിഗുകളും പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയിലുടനീളമുള്ള 11,000 കിലോമീറ്ററിലധികം എണ്ണ പൈപ്പ് ലൈനുകൾ കമ്പനിയുടെ സ്വന്തമാണ്. ഒഎൻജിസി വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്ന ക്രൂഡ് ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷൻ (ഐഒസിഎൽ), ബിപിസിഎൽ, എച്ച്പിസിഎൽ തുടങ്ങിയ ഡൗൺസ്ട്രീം ഓയിൽ കമ്പനികൾ അസംസ്കൃത വസ്തുവായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.

കമ്പനിയിൽ 60.4 ശതമാനം വരുന്ന ഭൂരിഭാഗം ഓഹരികളും  ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ കൈവശമാണുള്ളത്. പെട്രോളിയം പ്രകൃതി വാതക മന്ത്രാലയത്തിന്റെ ഭരണ നിയന്ത്രണത്തിലാണ് ഒഎൻജിസി വരുന്നത്. 2010ൽ കമ്പനിക്ക് ‘മഹാരത്‌ന’ പദവി ലഭിച്ചു. ഇന്ത്യയുടെ ഊർജ ഭീമനെ പറ്റി കൂടുതൽ അറിയാൻ ലിങ്ക് സന്ദർശിക്കുക.

Oil India Limited (OIL)

സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ഓയിൽ ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് ഇന്ത്യയിലും അന്തർദേശീയമായും അസംസ്‌കൃത എണ്ണയും പ്രകൃതിവാതകവും പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യുകയും വികസിപ്പിക്കുകയും ഉത്പാദിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കമ്പനി 1,157 കിലോമീറ്റർ ക്രോസ് കൺട്രി ക്രൂഡ് ഓയിൽ പൈപ്പ് ലൈനുകൾ പ്രവർത്തിപ്പിച്ചു വരുന്നു. അസം, പശ്ചിമ ബംഗാൾ, ബിഹാർ എന്നിവിടങ്ങളിൽ 13 ഡ്രില്ലിംഗ് റിഗുകൾ, 14 വർക്ക് ഓവർ റിഗുകൾ, 10 ക്രൂഡ് ഓയിൽ പമ്പിംഗ് സ്റ്റേഷനുകൾ എന്നിവ കമ്പനിക്ക് സ്വന്തമായിയുണ്ട്.

മഹാനദി ഓഫ്‌ഷോർ, മുംബൈ ഡീപ്‌വാട്ടർ, കൃഷ്ണ ഗോദാവരി ഡീപ്‌വാട്ടർ എന്നിവിടങ്ങളിലെ പുതിയ എക്‌സ്‌പ്ലോറേഷൻ ലൈസൻസിംഗ് പോളിസി (NELP) ബ്ലോക്കുകളിൽ ഓയിൽ ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡിന് പങ്കാളിത്ത താൽപ്പര്യമുണ്ട്. ലിബിയ, യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്, നൈജീരിയ, സുഡാൻ, വെനസ്വേല തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലെ വിവിധ പദ്ധതികളിലും ഇത് ഉൾപ്പെടുന്നു.

Reliance Industries Ltd

ഇന്ത്യൻ അപ്‌സ്ട്രീം ഓയിൽ വിപണിയിലെ പ്രധാന സ്വകാര്യ കമ്പനികളിലൊന്നാണ് ആഐഎല്ലിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ റിലയൻസ് പെട്രോളിയം.  ധീരുഭായ് ഡീപ് വാട്ടർ (ഡിഡി) കെജി-1, ഡിഡി കെജി-2 എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് പ്രമുഖ ഓയിൽ റിഗുകളാണ് ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിൽ കമ്പനി പ്രവർത്തിപ്പിച്ചുവരുന്നത്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ റിഫൈനറിയും റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന് സ്വന്തമാണ് – ജാംനഗർ ഓയിൽ റിഫൈനറി. പ്രതിദിനം 1.97 ലക്ഷം ക്യുബിക് മീറ്റർ അസംസ്‌കൃത എണ്ണ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാനുള്ള ശേഷി കമ്പനിക്കുണ്ട്. 

Larsen & Toubro Ltd

പ്രമുഖ എഞ്ചിനീയറിംഗ്, കൺസ്ട്രക്ഷൻ കമ്പനി എണ്ണ വേർതിരിച്ചെടുക്കലും അതിന്റെ സംസ്കരണവും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന നിരവധി പ്രോജക്ടുകളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. എണ്ണ, വാതക പദ്ധതികൾക്കായുള്ള നിർണായക ഉപകരണങ്ങളും സംവിധാനങ്ങളും എൽ ആൻഡ് ടി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. കമ്പനിയുടെ ഹൈഡ്രോകാർബൺ ബിസിനസ്സ് ഓയിൽ & ഗ്യാസ് സംസ്കരണം, പെട്രോളിയം ശുദ്ധീകരണം, രാസവസ്തുക്കൾ & പെട്രോകെമിക്കൽസ് എന്നിവയുൾപ്പെടെ മുഴുവൻ ഹൈഡ്രോകാർബൺ മൂല്യ ശൃംഖലയെയും പരിപാലിക്കുന്നു.

BP Plc

ലണ്ടൻ ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ബ്രിട്ടീഷ് ബഹുരാഷ്ട്ര എണ്ണ വാതക കമ്പനിയാണ് BP Plc. 2020ൽ റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡുമായി ചേർന്ന് കമ്പനി ഒരു ഇന്ത്യൻ സംയുക്ത സംരംഭം രൂപീകരിച്ചു. “Jio-bp” ബ്രാൻഡിന് കീഴിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഈ സംയുക്ത സംരംഭം ഇന്ത്യയുടെ ഇന്ധന, മൊബിലിറ്റി വിപണികളിലെ മുൻനിരയിൽ എത്താൻ ലക്ഷ്യമിടുന്നു.

എന്താണ് ഡൗൺസ്ട്രീം എണ്ണ കമ്പനികൾ?

പെട്രോളിയം ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ ശുദ്ധീകരണം, നിർമ്മാണം, വിപണനം എന്നിവയിൽ  ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു കമ്പനികളാണ് ഡൗൺസ്ട്രീം ഓയിൽ കമ്പനികൾ. ഈ വിഭാഗത്തിൽ എണ്ണ ശുദ്ധീകരണശാലകൾ, പെട്രോകെമിക്കൽ പ്ലാന്റുകൾ, ഇന്ധന വിതരണക്കാർ/ചില്ലറ വ്യാപാരികൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. പെട്രോൾ, ഡീസൽ, പ്രകൃതിവാതകം, ജെറ്റ് ഇന്ധനം, സിന്തറ്റിക് റബ്ബർ, പ്ലാസ്റ്റിക്ക്, കീടനാശിനികൾ, ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ ചേരുവകൾ എന്നിവയും കമ്പനി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ക്രൂഡ് ഓയിൽ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതിനും അന്തിമ ഉൽപന്നങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നതിനുമുള്ള നിർണായകമായ അവസാന ഘട്ടങ്ങൾക്ക് ഡൗൺസ്ട്രീം ഓയിൽ കമ്പനികൾ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നു, അവ അന്തിമ ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് വിൽക്കുന്നു.

Indian Oil Corporation Ltd (IOCL)

ഇന്ത്യയിൽ പെട്രോളിയം ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ ശുദ്ധീകരണം, ഗതാഗതം, ഗവേഷണം, വികസനം, വിപണനം എന്നിവയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന കമ്പനിയാണ് ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷൻ.  പെട്രോൾ, ഡീസൽ, ലൂബ്രിക്കന്റുകൾ, ഗ്രീസ്, വ്യോമയാന ഇന്ധനം, വ്യാവസായിക ഇന്ധനങ്ങൾ, സമുദ്ര എണ്ണകൾ എന്നിവ കമ്പനിയുടെ ഉൽപ്പന്നങ്ങളാണ്. സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള കമ്പനി ഇന്ത്യയിലുടനീളം 11 റിഫൈനറികൾ, 15,000 കിലോമീറ്റർ ക്രൂഡ് ഓയിൽ & ഗ്യാസ് പൈപ്പ്ലൈനുകൾ, 7 വിദേശ അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവ നടത്തി വരുന്നു.

Hindustan Petroleum Corporation Ltd (HPCL)

ഒൻജിസി ലിമിറ്റഡിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ എച്ച്.പി.സി.എൽ , ഇന്ത്യയിലും ലോകമെമ്പാടും പെട്രോളിയം ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ശുദ്ധീകരിക്കുകയും വിപണനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. പെട്രോൾ, ഡീസൽ, മണ്ണെണ്ണ, എൽപിജി, നാഫ്ത ലൂബ്രിക്കന്റുകൾ, ഗ്രീസ്, ഏവിയേഷൻ ടർബൈൻ ഇന്ധനം എന്നിവ കമ്പനി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ഇത് ബിറ്റുമെൻ, ജെറ്റ്, മറൈൻ ഇന്ധനം, മറൈൻ ലൂബുകൾ എന്നിവ വിപണനം ചെയ്യുകയും കയറ്റുമതി ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു.

2021 മാർച്ച് വരെ, എച്ച്.പി.സിഎല്ലിന്റെ പ്രവർത്തന ശൃംഖലയിൽ 18,634 റീട്ടെയിൽ ഔട്ട്‌ലെറ്റുകൾ, 6,192 എൽപിജി വിതരണക്കാർ, 46 വ്യോമയാന സേവന സൗകര്യങ്ങൾ, 41 ഓയിൽ & ഗ്യാസ് ടെർമിനലുകൾ എന്നിവ ഉള്ളതായി കാണാം. 2021 മാർച്ച് വരെ, എച്ച്.പി.സിഎല്ലിന്റെ പ്രവർത്തന ശൃംഖലയിൽ 18,634 റീട്ടെയിൽ ഔട്ട്‌ലെറ്റുകൾ, 6,192 എൽപിജി വിതരണക്കാർ, 46 വ്യോമയാന സേവന സൗകര്യങ്ങൾ, 41 ഓയിൽ & ഗ്യാസ് ടെർമിനലുകൾ എന്നിവ ഉള്ളതായി കാണാം. മുംബൈയിലും വിശാഖപട്ടണത്തും കമ്പനിക്ക് രണ്ട് റിഫൈനറികളാണുള്ളത്. 

Bharat Petroleum Corporation Ltd (BPCL)

ബിപിസിഎൽ ക്രൂഡ് ഓയിൽ ശുദ്ധീകരിക്കുകയും പെട്രോളിയം ഉൽപന്നങ്ങൾ ഇന്ത്യയിൽ വിപണനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. പെട്രോൾ, ഡീസൽ, എൽപിജി, കംപ്രസ്ഡ് പ്രകൃതി വാതകം എന്നിവ വിൽക്കുന്ന 15,402 ഇന്ധന സ്റ്റേഷനുകളുടെ ശൃംഖലയാണ് കമ്പനിക്കുള്ളത്. ഓട്ടോമോട്ടീവ് എഞ്ചിൻ ഓയിലുകൾ, ഗിയർ ഓയിലുകൾ, ഗ്രീസ്, ജെറ്റ് ഇന്ധനം എന്നിവയും കമ്പനി എയർലൈനുകൾക്കായി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ബിപിസിഎൽ മുംബൈ, ബിന (മധ്യപ്രദേശ്), നുമാലിഗഡ്, കൊച്ചി എന്നിവിടങ്ങളിൽ എണ്ണ ശുദ്ധീകരണശാലകൾ നടത്തുന്നു. 2,241 കിലോമീറ്റർ മൾട്ടി-പ്രൊഡക്ട് പൈപ്പ്ലൈനുകളും കമ്പനി പ്രവർത്തിപ്പിച്ചു വരുന്നു. 

മുന്നിലേക്ക് എങ്ങനെ

റഷ്യ- ഉക്രൈൻ യുദ്ധത്തെ തുടർന്ന് ആഗോള തലത്തിൽ ക്രൂഡ് ഓയിൽ വില ശക്തമായ വർദ്ധനവാണ് കാഴ്ചവച്ചത്. ആവശ്യകതയിൽ ശ്രദ്ധേയമായ കുതിച്ചുചാട്ടമുണ്ടായപ്പോൾ തന്നെ വിതരണ ശൃംഖല താറുമാറായി. ഓർഗനൈസേഷൻ ഓഫ് പെട്രോളിയം എക്‌സ്‌പോർട്ടിംഗ് രാജ്യങ്ങൾ (ഒപെക്) ഉൽപ്പാദനം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതുവരെ എണ്ണ വിപണി ദശാബ്ദങ്ങളിലെ ഏറ്റവും വലിയ വിതരണ പ്രതിസന്ധിയെ അഭിമുഖീകരിക്കും. എണ്ണവില ഇനിയും വർധിച്ചാൽ അവശ്യസാധനങ്ങളുടെ വില ഉയരും.

അതേസമയം, 2045 ഓടെ ഇന്ത്യയിലെ എണ്ണയുടെ ആവശ്യം നിലവിലെ നിലവാരത്തിൽ നിന്ന് പ്രതിദിനം 11 ദശലക്ഷം ബാരലായി ഉയരുമെന്ന് ഒപെക് പ്രവചിക്കുന്നു. പെട്രോളിയം ഉൽപന്നങ്ങളുടെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ആവശ്യകത കാരണം, അപ്‌സ്ട്രീം, ഡൗൺസ്ട്രീം ഓയിൽ കമ്പനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിനായി ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ വിവിധ നയങ്ങളും സബ്‌സിഡിയും അവതരിപ്പിച്ചു. അപ്‌സ്ട്രീം, സ്വകാര്യ മേഖലയിലെ ശുദ്ധീകരണ പദ്ധതികളിൽ 100 ശതമാനം നേരിട്ടുള്ള വിദേശ നിക്ഷേപം (എഫ്ഡിഐ) പോലും സർക്കാർ അനുവദിച്ചു.എന്നിരുന്നാലും, മുകളിൽ സൂചിപ്പിച്ച ഒട്ടുമിക്ക എണ്ണക്കമ്പനികളും ഇപ്പോൾ പുനരുപയോഗ ഊർജ മേഖലയിലേക്ക് സാവധാനത്തിലുള്ള മാറ്റം വരുത്തുകയാണ്.

ക്രൂഡ് ഓയിൽ, ഹൈഡ്രോകാർബൺ, പ്രകൃതിവാതകം, മറ്റ് ഫോസിൽ ഇന്ധനങ്ങൾ എന്നിവ പ്രകൃതിയിൽ പരിമിതമാണ്. അടുത്തിടെയായി ഇത്തരം വിഭവങ്ങൾ അതിവേഗം ഇല്ലാതെയായി കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ഭാവിയിൽ എണ്ണയ്ക്ക് ക്ഷാമം നേരിടുന്ന ഒരു കാലം വരും. 2005 ലെ നിലയേക്കാൾ 2030 ഓടെ ജിഡിപിയിലെ കാർബൺ ഉദ്‌വമന സാന്ദ്രത 33 ശതമാനം മുതൽ 35 ശതമാനം വരെ കുറയ്ക്കുമെന്ന് ഇന്ത്യ പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു. 2025 ഓടെ രാജ്യത്തിന്റെ പുനരുപയോഗ ഊർജ ഉപഭോഗം 20 ശതമാനമായി ഇരട്ടിയാക്കാനും സർക്കാർ ലക്ഷ്യമിടുന്നു.

വൻകിട എണ്ണക്കമ്പനികൾ ഗ്രീൻ എനർജി പദ്ധതികളിലും ഇലക്ട്രിക് ചാർജിംഗ് ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചറിലും വൻതോതിൽ നിക്ഷേപം നടത്തി കൊണ്ട് ഇന്ത്യയെ ഈ അഭിലാഷ ലക്ഷ്യങ്ങൾ കൈവരിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു.